De Europese Commissie speelt een centrale rol in de governance van eIDAS 2.0. Ze is verantwoordelijk voor het ontwikkelen van het regelgevend kader, het publiceren van uitvoeringshandelingen, het toezicht op het Architecture and Reference Framework (ARF) en de coördinatie van de uitvoering in de EU-lidstaten. Kortom, de Commissie is de drijvende kracht achter het gehele Europese digitale identiteitsecosysteem. De onderstaande secties leggen precies uit wat dat in de praktijk betekent, van handhavingsbevoegdheden tot hoe organisaties moeten omgaan met door de Commissie geleide processen.
Welke bevoegdheden heeft de Europese Commissie onder eIDAS 2.0?
Onder eIDAS 2.0, de informele benaming voor Verordening (EU) 2024/1183 die Verordening (EU) nr. 910/2014 wijzigt, beschikt de Europese Commissie over aanzienlijke wetgevende en uitvoerende bevoegdheden. Ze kan gedelegeerde handelingen en uitvoeringshandelingen vaststellen die bindende technische normen bepalen, certificeringsvereisten definiëren en interoperabiliteitsregels vaststellen voor de EUDI-wallet en het bredere kader voor vertrouwensdiensten. Deze bevoegdheden stellen de Commissie in staat vorm te geven aan hoe digitale identiteit werkt in alle 27 lidstaten.
Meer specifiek omvat de bevoegdheid van de Commissie onder eIDAS 2.0 een breed scala aan verantwoordelijkheden:
- Het vaststellen van uitvoeringshandelingen over onderwerpen zoals identiteitsmatching, walletcertificering, protocollen en interfaces, en het beheer van beveiligingsinbreuken
- Het ontwikkelen en onderhouden van het Architecture and Reference Framework (ARF), dat de technische blauwdruk voor de EUDI-wallet definieert
- Het financieren en coördineren van de Large Scale Pilots die de wallet in praktijkscenario’s hebben getest
- Het bieden van een referentie-implementatie van de EUDI-wallet als open-source prototype waarop lidstaten kunnen voortbouwen
- Het oprichten van en toezicht houden op de European Digital Identity Cooperation Group (EDICG), die de Commissie adviseert over beleids- en technische aangelegenheden
Deze bevoegdheden maken de Commissie tot de centrale autoriteit in de governance van eIDAS 2.0, hoewel ze nauw samenwerkt met lidstaten.
Hoe handhaaft de Europese Commissie de naleving van eIDAS 2.0?
De Europese Commissie handhaaft de naleving van eIDAS 2.0 voornamelijk via haar bevoegdheid om juridisch bindende uitvoeringshandelingen vast te stellen en via toezicht op nationale toezichthoudende instanties. Hoewel de dagelijkse handhaving bij de autoriteiten van de lidstaten ligt, stelt de Commissie de regels vast die deze autoriteiten moeten toepassen en kan ze optreden wanneer lidstaten de verordening niet correct uitvoeren.
Handhaving werkt op meerdere niveaus. Op regelgevend niveau publiceert de Commissie uitvoeringshandelingen die verplichte vereisten vaststellen voor walletaanbieders, vertrouwensdienstenaanbieders en relying parties. Dit zijn geen vrijblijvende richtlijnen, maar bindend EU-recht dat rechtstreeks van toepassing is in alle lidstaten. Lidstaten hoeven de verordening niet om te zetten, maar moeten haar nationaal uitvoeren binnen de ruimte die de verordening biedt.
Op toezichtsniveau werkt de Commissie samen met nationale toezichthoudende instanties die verantwoordelijk zijn voor het monitoren van naleving binnen hun grenzen. De EDICG ondersteunt dit door collegiale toetsingen van elektronische identificatiestelsels te faciliteren en toezichthoudende instanties te helpen hun aanpakken op elkaar af te stemmen. Als een lidstaat zijn verplichtingen aanhoudend niet nakomt, heeft de Commissie de mogelijkheid om inbreukprocedures in te leiden via het Europees Hof van Justitie.
Voor organisaties die actief zijn in gereguleerde sectoren zoals financiële dienstverlening of gezondheidszorg, betekent dit dat naleving van eIDAS 2.0 een wettelijke verplichting is. De uitvoeringshandelingen van de Commissie bepalen de minimumvereisten waaraan wallet solutions, vertrouwensdienstenaanbieders en relying parties moeten voldoen.
Wat is de rol van de Commissie in het governancekader van de EUDI-wallet?
De Europese Commissie is de architect van het governancekader van de EUDI-wallet. Ze definieert de technische normen, financierde de pilots, biedt de referentie-implementatie en onderhoudt het ARF waaraan alle wallet solutions moeten voldoen. Zonder de coördinatie van de Commissie zou het walletecosysteem de gemeenschappelijke basis missen die nodig is voor grensoverschrijdende interoperabiliteit.
In de praktijk omvat de rol van de Commissie in de governance van de EUDI-wallet drie kernfuncties.
Het leggen van de technische basis
Het ARF, ontwikkeld en onderhouden door de Commissie in samenwerking met de EDICG, definieert hoe wallet solutions moeten worden gebouwd, welke gegevensformaten ze moeten ondersteunen, waaronder mdoc en SD-JWT VC, en hoe wallet instances moeten communiceren met relying parties en vertrouwensdienstenaanbieders. De juridisch bindende vereisten vloeien voort uit de verordening en de uitvoeringshandelingen; het ARF geeft de technische uitwerking daarvan. De Commissie heeft ook een open-source referentie-implementatie van de wallet gepubliceerd, die lidstaten en private partijen kunnen gebruiken als startpunt voor hun eigen wallet solutions.
Financiering en coördinatie van de pilots
In april 2023 lanceerde de Commissie vier Large Scale Pilots waarbij meer dan 350 entiteiten uit 26 lidstaten, Noorwegen, IJsland en Oekraïne betrokken waren. Deze pilots testten de wallet in praktijkscenario’s. Het consortium POTENTIAL richtte zich op overheidsdiensten, het openen van bankrekeningen, SIM-registratie, het mobiel rijbewijs, gekwalificeerde handtekening op afstand en e-recepten. EWC piloteerde Digital Travel Credentials, betalingen en organisational digital identity. NOBID richtte zich op betalingen en DC4EU op onderwijs en sociale zekerheid. De pilots liepen van april 2023 tot 2025 en zijn inmiddels afgerond. In 2025 startte een tweede pilotgolf met de consortia WE BUILD, gericht op business wallets en betalingen, en APTITUDE, gericht op reizen, ticketing, voertuigregistratie en betalingen. De Commissie cofinancierde deze consortia en gebruikt de bevindingen om het ARF te verfijnen en de beveiliging, bruikbaarheid en interoperabiliteit van de wallet te verbeteren vóór de uitgifte-deadline van 24 december 2026.
Hoe werkt de Commissie samen met lidstaten aan de uitvoering van eIDAS 2.0?
De Commissie werkt samen met lidstaten via een gestructureerd samenwerkingskader dat is opgebouwd rond de European Digital Identity Cooperation Group (EDICG). Deze groep, voorheen bekend als de eIDAS Expert Group, brengt vertegenwoordigers van lidstaten en de Commissie samen om beste praktijken uit te wisselen, te adviseren over gedelegeerde handelingen en uitvoeringshandelingen, en gezamenlijk de technische toolbox te ontwikkelen die ten grondslag ligt aan de uitvoering van eIDAS 2.0.
Dit samenwerkingsmodel is bewust collaboratief. De Commissie dicteert niet elk uitvoeringsdetail. Ze biedt het kader, de normen en de financiering, terwijl lidstaten de verantwoordelijkheid behouden voor het uitgeven van wallets aan hun burgers en inwoners. Uiterlijk op 24 december 2026 is elke lidstaat wettelijk verplicht een gecertificeerde wallet beschikbaar te stellen aan alle burgers, inwoners en bedrijven die er een willen. Publieke instanties moeten genotificeerde wallets vanaf die datum accepteren als identificatiemiddel voor onlinediensten waarvoor elektronische identificatie vereist is.
De EDICG speelt ook een belangrijke rol bij het organiseren van collegiale toetsingen van nationale elektronische identificatiestelsels en het ondersteunen van toezichthoudende instanties bij de uitvoering van de verordening. Dit helpt ervoor te zorgen dat het niveau van zekerheid en beveiliging consistent blijft over de grenzen heen, wat essentieel is voor de wallet om te functioneren als een echt pan-Europees instrument. Organisaties die actief zijn in meerdere lidstaten, waaronder die in de publieke sector, profiteren direct van deze harmonisatie-inspanning.
Welke uitvoeringshandelingen heeft de Europese Commissie al gepubliceerd voor eIDAS 2.0?
De Europese Commissie heeft een omvangrijk geheel aan uitvoeringshandelingen gepubliceerd onder eIDAS 2.0, die de technische en procedurele vereisten voor de EUDI-wallet en het bredere ecosysteem van vertrouwensdiensten omvatten. Eind 2024 werden de eerste vijf kernuitvoeringshandelingen aangenomen; daarmee startte de relevante 24-maandentermijn die bepalend is voor de walletdeadline van 24 december 2026. In 2025 volgde een tweede golf uitvoeringshandelingen. Deze handelingen vertalen de hoog-over vereisten van de verordening naar specifieke, afdwingbare regels die organisaties moeten volgen.
Onder de reeds gepubliceerde uitvoeringshandelingen vinden organisaties regels over:
- Persoonsidentificatiegegevens (PID) en elektronische attesteringen van attributen (EAA) — die definiëren welke identiteitsgegevens wallets moeten ondersteunen en hoe deze gestructureerd moeten zijn
- Walletintegriteit en kernfunctionaliteiten — die minimale beveiligings- en functionele vereisten voor wallet solutions vaststellen
- Certificering van wallet solutions — die bepalen hoe wallet solutions beoordeeld en gecertificeerd moeten worden vóór ingebruikname
- Protocollen en interfaces — die definiëren hoe wallet instances communiceren met relying parties en vertrouwensdienstenaanbieders
- Grensoverschrijdende identiteitsmatching — die specificeren hoe identiteiten worden gematcht wanneer een wallet wordt gebruikt over de grenzen van lidstaten heen
- Registratie van relying parties van de wallet — die bepalen hoe organisaties die walletattestaties accepteren zich moeten registreren en opereren; CIR (EU) 2025/848 hierover trad op 6 mei 2025 in werking
- Gekwalificeerde vertrouwensdiensten — die vereisten bijwerken voor gekwalificeerde elektronische handtekeningen, zegels, tijdstempels, aangetekende bezorgdiensten en bewaaringsdiensten
- Rapportage door toezichthoudende instanties — die de formats en procedures vaststellen voor jaarlijkse nalevingsrapporten door nationale toezichthoudende instanties
Dit is geen uitputtende lijst, maar het illustreert de breedte van de wetgevende output van de Commissie onder eIDAS 2.0. Organisaties die zich voorbereiden op naleving moeten deze uitvoeringshandelingen nauwlettend volgen, omdat ze de specifieke verplichtingen definiëren die van toepassing zijn op hun gebruiksscenario’s.
Hoe moeten organisaties omgaan met door de Commissie geleide eIDAS 2.0-processen?
Organisaties kunnen omgaan met door de Commissie geleide eIDAS 2.0-processen door het ARF en uitvoeringshandelingen te volgen zodra ze worden gepubliceerd, waar mogelijk deel te nemen aan openbare raadplegingen, en hun interne nalevings- en technologieroadmaps af te stemmen op de gepubliceerde tijdlijnen en technische specificaties van de Commissie.
Voor de meeste organisaties is directe deelname aan Commissieprocessen zoals de EDICG beperkt tot autoriteiten van lidstaten en formeel erkende belanghebbenden. Er zijn echter verschillende praktische manieren om betrokken en voorbereid te blijven:
- Volg het ARF-repository en openbare discussieonderwerpen, die open staan voor inbreng van belanghebbenden
- Volg de gepubliceerde uitvoeringshandelingen van de Commissie en beoordeel hun impact op jouw huidige systemen
- Neem contact op met jouw nationale toezichthoudende instantie, die deelneemt aan EDICG-collegiale toetsingen en begeleiding kan bieden bij de nationale uitvoering
- Monitor de uitkomsten van de afgeronde Large Scale Pilots, die rechtstreeks van invloed zijn op de definitieve technische specificaties die organisaties moeten implementeren
De deadline van 24 december 2026 geldt voor walletuitgifte en publieke acceptatie: lidstaten en publieke instanties moeten op die datum klaar zijn. Het is daarbij belangrijk te beseffen dat deze datum de deadline is voor notificatie en uitgifte, niet automatisch het moment waarop volledige functionele interoperabiliteit in de hele EU bestaat. Voor gereguleerde private partijen in sectoren zoals banken en financiële dienstverlening, zorg, telecom en energie geldt op grond van artikel 5f van de verordening een acceptatieplicht die ingaat op 24 december 2027, twaalf maanden later. Deze verplichting is van toepassing binnen de context waarin sterke gebruikersauthenticatie wettelijk of contractueel vereist is. Micro- en kleine ondernemingen, met minder dan 50 medewerkers en een jaaromzet of balanstotaal van maximaal 10 miljoen euro, zijn van deze acceptatieplicht uitgezonderd. Organisaties die wachten op definitieve duidelijkheid voordat ze beginnen met voorbereiding, lopen het risico achter te raken. De reeds gepubliceerde uitvoeringshandelingen bieden voldoende detail om te beginnen met het beoordelen van hiaten in de huidige identiteitsinfrastructuur, nalevingsprocessen en technologische capaciteiten.
Hoe helpt TrustTech bij de voorbereiding op eIDAS 2.0-governance
Dat is waar de ID Connector van TrustTech van pas komt. De ID Connector van TrustTech is een integratie waarmee relying parties elke gecertificeerde Europese wallet accepteren, ongeacht de lidstaat van uitgifte, voor identificatie, login en gekwalificeerd tekenen. Acceptatie van de EUDI-wallet staat voorop; via dezelfde koppeling lopen ook andere identiteitsmiddelen, zoals nationale eID’s, bank-ID’s en identiteitsdocumenten, binnen en buiten de EU.
Concreet stelt de ID Connector jouw organisatie in staat om:
- Jouw identiteits- en vertrouwensinfrastructuur af te stemmen op het ARF en de uitvoeringshandelingen van de Commissie
- Walletacceptatie te activeren die voldoet aan de eIDAS 2.0-vereisten, inclusief verificatie tegen nationale trusted lists en controle van wallet unit attestations
- De geregistreerde attributenscope per intended use te bewaken, conform de vereisten van CIR (EU) 2025/848
- Gekwalificeerd tekenen te ondersteunen via een aangesloten QTSP
- Grensoverschrijdende interoperabiliteit te bieden voor klanten en partners in EU-lidstaten
Of je nu actief bent in de financiële sector, de overheid, de gezondheidszorg of een andere gereguleerde sector, het governancekader van eIDAS 2.0 schept verplichtingen waaraan jouw organisatie moet voldoen. Klaar om de volgende stap te zetten? Neem contact op met TrustTech om jouw eIDAS 2.0-gereedheid te bespreken.