De eIDAS 2.0-pilotarchitectuur is een gestructureerd technisch en governancekader dat werd gebruikt om de Europese Digitale Identiteitswallet (EUDI-wallet) op schaal te testen vóór de officiële uitrol. Het combineert een referentie-implementatie, een gedeeld Architecture and Reference Framework (ARF) en vier grootschalige pilotconsortia waarbij meer dan 350 organisaties uit 26 EU-lidstaten plus Noorwegen, IJsland en Oekraïne betrokken waren. Dit artikel legt uit wat er is getest, hoe de architectuur werkt en wat de bevindingen betekenen voor organisaties die zich voorbereiden op productie-implementatie.
Wat testten de Large Scale Pilots in eIDAS 2.0?
De Large Scale Pilots testten of de EUDI-wallet betrouwbaar werkt in praktijkscenario’s voordat deze verplicht wordt in de hele EU. Gestart in april 2023 en afgerond in 2025, onderzochten de pilots de beveiliging, interoperabiliteit en bruikbaarheid van de wallet in alledaagse situaties die Europese burgers en bedrijven tegenkomen. Ze verzamelden ook gestructureerde feedback over de referentie-implementatie van de wallet om het definitieve productieontwerp te informeren.
De pilots omvatten concrete gebruiksscenario’s, waaronder:
- Toegang tot overheidsdiensten zoals het aanvragen van een paspoort, het indienen van belastingaangiften of het opvragen van sociale zekerheidsinformatie
- Online een bankrekening openen zonder herhaalde identiteitsbewijzen
- SIM-kaartregistratie om fraude voor mobiele netwerkoperators te verminderen
- Grensoverschrijdende betalingen met behulp van op wallet gebaseerde autorisatie
- Het delen van onderwijskwalificaties en beroepskwalificaties over grenzen heen
- Digitale reisdocumenten voor EU-brede mobiliteit
Vier afzonderlijke pilotconsortia voerden deze tests uit, elk met een eigen taakverdeling. Het EU Digital Identity Wallet Consortium (EWC) richtte zich op Digital Travel Credentials, betalingen en organisational digital identity. Het POTENTIAL-consortium piloteerde overheidsdiensten, het openen van een bankrekening, SIM-registratie, het mobiel rijbewijs, gekwalificeerde handtekening op afstand en e-recepten. Het NOBID-consortium, een groep Scandinavische en Baltische landen aangevuld met Italië en Duitsland, richtte zich op op wallet gebaseerde betalingsautorisatie. Het DC4EU-consortium onderzocht onderwijs en sociale zekerheid. Elk consortium combineerde expertise uit de publieke en private sector en werd medegefinancierd door de Europese Commissie via subsidies onder het DIGITAL Europe Programme.
Naast deze eerste vier pilots startte in 2025 een tweede pilotgolf. Het WE BUILD-consortium richt zich op business wallets en betalingen. Het APTITUDE-consortium werkt aan reizen, ticketing, voertuigregistratie en betalingen.
Uit welke componenten bestaat de eIDAS 2.0-pilotarchitectuur?
De eIDAS 2.0-pilotarchitectuur is opgebouwd rond drie kerncomponenten: het Architecture and Reference Framework (ARF), het EUDI-wallet-prototype en de Common Toolbox. Samen vormen deze de technische ruggengraat waarvan alle pilotconsortia gebruikmaakten, zodat verschillende implementaties interoperabel en conform de regelgeving bleven.
Het Architecture and Reference Framework (ARF)
Het ARF werd ontwikkeld na een aanbeveling van de Europese Commissie van 3 juni 2021, waarin lidstaten werden opgeroepen samen te werken aan een gemeenschappelijke technische basis. De European Digital Identity Cooperation Group (EDICG), voorheen bekend als de eIDAS Expert Group, is verantwoordelijk voor het onderhouden en verder ontwikkelen van het ARF. Het ARF definieert de protocollen, interfaces, gegevensformaten en certificeringsvereisten waaraan alle wallet-oplossingen moeten voldoen. De uitvoeringshandelingen zijn juridisch bindend en vormen het kader waarbinnen het ARF de technische uitwerking biedt. De huidige versie van het ARF weerspiegelt de aangenomen uitvoeringshandelingen van de Commissie, die alles omvatten van persoonsidentificatiegegevens (PID) en elektronische attesteringen van attributen tot gekwalificeerde elektronische handtekeningen, meldingen van vertrouwensdiensten en grensoverschrijdende identiteitsmatching.
Het EUDI-wallet-prototype
De Europese Commissie heeft een referentie-wallet-prototype aanbesteed dat diende als werkende testomgeving. Het bevatte codebibliotheken en een voorbeeldapplicatie die pilotdeelnemers konden gebruiken om de ARF-specificaties in de praktijk te valideren. Het prototype is open source, wat betekent dat lidstaten en andere geïnteresseerde partijen er hun eigen wallet-oplossingen op kunnen bouwen. Deze aanpak zorgt ervoor dat de technische standaarden publiekelijk verifieerbaar zijn en dat implementatiemiddelen toegankelijk zijn voor het bredere ecosysteem.
Hoe wisselt de EUDI-wallet gegevens uit in de pilotopstelling?
In de pilotarchitectuur wisselde de EUDI-wallet gegevens uit via cryptografisch beveiligde, door de gebruiker beheerde stromen tussen drie partijen: de wallethouder (de burger of het bedrijf), de uitgever van attestaties (zoals een overheidsinstantie of bank) en de relying party (de organisatie die de gegevens opvraagt). De wallet slaat geverifieerde digitale documenten en attributen op, en de houder beslist welke gegevens worden gedeeld en met wie.
In plaats van een volledig identiteitsdocument te versturen, maakt de wallet selective disclosure mogelijk. Een gebruiker kan alleen zijn leeftijd of nationaliteit delen zonder zijn volledige naam of adres prijs te geven. Deze aanpak is centraal in het beginsel van gegevensminimalisatie van de verordening en geeft gebruikers echte soevereiniteit over hun persoonlijke informatie. De gegevensuitwisseling vertrouwt op gestandaardiseerde protocollen en interfaces die zijn gedefinieerd in het ARF, zodat een wallet die is uitgegeven in één lidstaat naadloos werkt met een relying party in een andere. Voor uitgifte van attestaties gebruiken de pilots OID4VCI; voor presentatie OID4VP. Credentialformaten zijn mdoc en SD-JWT VC.
Voor organisaties in de financiële dienstverlening is dit direct relevant. Het pilotgebruiksscenario voor het openen van een bankrekening toonde aan hoe een klant zijn identiteit eenmalig kan verifiëren met zijn wallet en die geverifieerde identiteit opnieuw kan gebruiken voor meerdere diensten, waardoor repetitieve onboardingstappen worden geëlimineerd en de wrijving voor zowel de gebruiker als de instelling wordt verminderd. Daarbij geldt dat walletgebruik vrijwillig is: artikel 5a van Verordening (EU) 2024/1183 beschermt gebruikers tegen benadeling wanneer zij geen wallet gebruiken. Bij iedere aanmelding keurt de gebruiker een afzonderlijke presentatie vanuit de wallet goed.
Welke interoperabiliteitsproblemen hebben de pilots aan het licht gebracht?
De Large Scale Pilots toonden aan dat het bereiken van echte grensoverschrijdende interoperabiliteit de meest complexe uitdaging was in de eIDAS 2.0-architectuur. Hoewel het ARF een gemeenschappelijke technische basis biedt, bleek het in de praktijk moeilijk om die basis te vertalen naar consistente implementaties in 26 lidstaten met verschillende rechtsstelsels, bestaande identiteitsinfrastructuur en technische volwassenheidsniveaus.
Tijdens het testen kwamen verschillende specifieke uitdagingen naar voren:
- Identiteitsmatching over grenzen heen: Het koppelen van de identiteitsattributen van een persoon uit één land aan een geverifieerd record in een ander land vereist gestandaardiseerde formaten en duidelijke regels. De pilots legden lacunes bloot in de manier waarop lidstaten identiteitsgegevens verschillend weergeven en valideren.
- Erkenning van vertrouwensankers: Relying parties moeten verifiëren dat een attestatie is uitgegeven door een vertrouwde bron. Verificatie verloopt via drie afzonderlijke controles: de handtekening van de uitgever wordt gecontroleerd tegen de relevante nationale trusted list, samengebracht in de EU List of Trusted Lists (LOTL) conform ETSI TS 119 612; de intrekkingsstatus wordt gecontroleerd via de statusinformatie van de uitgever; en de wallet unit attestation wordt gevalideerd om vast te stellen dat de presenterende wallet draait op een gecertificeerde wallet solution. Alleen de eerste controle kan volledig offline plaatsvinden. Het opzetten en onderhouden van nationale trusted lists die door alle lidstaten worden erkend, vergde aanzienlijke coördinatie-inspanningen.
- Consistentie van attestatieformaten: Verschillende sectoren en landen hadden uiteenlopende voorkeuren voor de manier waarop attestaties worden gestructureerd en gecodeerd, wat wrijving veroorzaakte wanneer een wallet uit één land interactie had met een relying party in een ander land.
- Intrekking en levenscyclusbeheer: Het op een privacybeschermende manier afhandelen van de intrekking van attestaties, zonder onnodige informatie over de gebruiker prijs te geven, bleek technisch genuanceerd en vereiste iteratieve verfijning.
- Sectorspecifieke vereisten: Sectoren zoals gezondheidszorg en overheidsdiensten hebben hun eigen regelgevende vereisten die moesten worden afgestemd op de algemene architectuur van de wallet.
De feedback die door de pilots is verzameld, wordt gebruikt om het ARF te verfijnen en deze lacunes te dichten voordat de wallet een verplicht aanbod wordt voor alle lidstaten.
Hoe beïnvloeden pilotbevindingen de productie-uitrol van eIDAS 2.0?
Pilotbevindingen beïnvloeden direct de technische specificaties, governanceregels en implementatierichtlijnen die de productie-uitrol van de EUDI-wallet zullen bepalen. De inzichten verkregen uit praktijktests vloeien terug in het ARF via de EDICG, die specificaties bijwerkt op basis van wat de pilots aantoonden wat werkt en wat verdere verfijning behoeft.
In praktische termen betekent dit dat organisaties die zich voorbereiden op de eIDAS 2.0-productieomgeving werken met een kader dat al is getest in meerdere sectoren en landen. Verordening (EU) 2024/1183, die Verordening (EU) 910/2014 wijzigt, trad in werking op 20 mei 2024. Eind 2024 werden de eerste vijf kernuitvoeringshandelingen aangenomen, waarmee de relevante 24-maandentermijn voor wallets startte. Op 24 december 2026 moet iedere EU-lidstaat minimaal één gecertificeerde EUDI-wallet operationeel hebben voor burgers, inwoners en bedrijven, en moeten publieke instanties genotificeerde wallets accepteren als identificatiemiddel voor onlinediensten waarvoor elektronische identificatie vereist is. Voor gereguleerde private partijen in sectoren zoals banken en financiële dienstverlening, zorg, telecom, energie, transport, onderwijs, sociale zekerheid, drinkwater, post, digitale infrastructuur en digitale diensten geldt vervolgens een acceptatieplicht vanaf 24 december 2027, op grond van artikel 5f van de verordening, binnen de context waarin sterke gebruikersauthenticatie wettelijk of contractueel vereist is. Voor zeer grote onlineplatforms met meer dan 45 miljoen gebruikers in de EU gelden de verplichtingen van artikel 5f waar het platform gebruikersauthenticatie vereist, op vrijwillig verzoek van de gebruiker en voor de minimaal noodzakelijke gegevens. Micro- en kleine ondernemingen, met minder dan 50 medewerkers en een jaaromzet of balanstotaal van maximaal 10 miljoen euro, zijn van de acceptatieplicht voor private partijen uitgezonderd. Relying parties die walletdata willen opvragen, moeten zich daarnaast registreren bij de bevoegde nationale autoriteit op grond van CIR (EU) 2025/848, dat op 6 mei 2025 in werking trad. De open-source referentie-implementatie wordt continu bijgewerkt om pilotlessen te weerspiegelen, waardoor ontwikkelaars en oplossingsleveranciers een betrouwbaardere basis hebben om op te bouwen.
Voor overheidsorganisaties en gereguleerde sectoren is dit iteratieve proces significant. De productiearchitectuur is gevormd door de praktische realiteiten van grensoverschrijdende identiteitsuitwisseling, sectorspecifieke nalevingsbehoeften en gebruikersgedrag. Organisaties die de pilots nauwlettend hebben gevolgd, zijn beter gepositioneerd om te anticiperen op wat de productie-uitrol van hun systemen en processen zal vereisen. Organisaties die hun implementatieaanpak nu verkennen, hebben een duidelijker beeld van wat de architectuur vereist.
Hoe ondersteunt de ID Connector van TrustTech de aansluiting op de eIDAS 2.0-architectuur?
De ID Connector van TrustTech is een integratie waarmee relying parties elke gecertificeerde Europese wallet accepteren, ongeacht de lidstaat van uitgifte, voor identificatie, login en gekwalificeerd tekenen. Acceptatie van de EUDI-wallet staat voorop; via dezelfde koppeling lopen ook andere identiteitsmiddelen, zoals nationale eID’s, bank-ID’s en identiteitsdocumenten, binnen en buiten de EU.
Voor organisaties die aansluiten op de eIDAS 2.0-architectuur ondersteunt de ID Connector concreet:
- Verificatie van attestaties tegen nationale trusted lists en de EU List of Trusted Lists (LOTL), zodat de uitgever van een attestatie betrouwbaar kan worden vastgesteld
- Controle van de intrekkingsstatus via de statusinformatie van de uitgever
- Validatie van de wallet unit attestation, waarmee wordt vastgesteld dat de presenterende wallet draait op een gecertificeerde wallet solution
- Bewaking van de geregistreerde attributenscope, zodat alleen attributen worden opgevraagd die overeenkomen met de registratie onder CIR (EU) 2025/848
- Hergebruik van geverifieerde identiteitsdata voor meerdere diensten binnen de grenzen van de geregistreerde scope
- Gekwalificeerd tekenen via een aangesloten qualified trust service provider
De ID Connector is relevant voor organisaties in financiële dienstverlening, gezondheidszorg, farmacie en de publieke sector die vóór 24 december 2026 of 24 december 2027 moeten kunnen aantonen dat zij gecertificeerde EUDI-wallets accepteren.
Als je wilt weten wat de pilotarchitectuur concreet betekent voor jouw situatie, neem dan contact op met TrustTech.