De EU Digital Identity Wallet is niet verplicht voor burgers. Onder eIDAS 2.0 is elke EU-lidstaat verplicht om de wallet aan zijn burgers aan te bieden, maar het gebruik ervan blijft volledig vrijwillig. Burgers kunnen zelf kiezen of ze er gebruik van maken, en niemand kan worden gedwongen de EUDI Wallet te gebruiken als voorwaarde voor toegang tot diensten of werk. De onderstaande secties leggen precies uit wie waartoe verplicht is, welke sectoren de wallet moeten accepteren en wanneer deze beschikbaar zal zijn in heel Europa.

Wie is daadwerkelijk verplicht de EU Digital Identity Wallet aan te bieden?

Onder eIDAS 2.0 zijn EU-lidstaten de partijen die verplicht zijn te handelen. Elk land in de Europese Unie is verplicht om vóór de in de verordening vastgestelde deadlines ten minste één EUDI Wallet-oplossing aan zijn burgers uit te geven. De verplichting rust op overheden, niet op individuen. Burgers zijn de beoogde begunstigden, niet de partijen die een wettelijke plicht dragen.

Dit onderscheid is belangrijk. De verordening schept een aanbodverplichting: lidstaten moeten een wallet bouwen, certificeren en beschikbaar stellen die voldoet aan de technische en beveiligingseisen uit het Architecture and Reference Framework (ARF). Burgers hebben vervolgens de mogelijkheid om die wallet aan te vragen en te gebruiken als ze dat willen.

Partijen uit de private sector en overheidsinstanties in bepaalde sectoren hebben ook verplichtingen, maar deze hebben betrekking op het accepteren van de wallet, niet op het uitgeven ervan. De Europese Commissie, samen met de European Digital Identity Cooperation Group, houdt toezicht op de ontwikkeling van gemeenschappelijke normen en technische specificaties om ervoor te zorgen dat wallets die door verschillende lidstaten worden uitgegeven, grensoverschrijdend interoperabel zijn.

Kunnen burgers door werkgevers of dienstverleners worden gedwongen de EUDI Wallet te gebruiken?

Nee. eIDAS 2.0 verbiedt uitdrukkelijk om het gebruik van de European Digital Identity Wallet als verplichte voorwaarde te stellen voor toegang tot diensten. Werkgevers kunnen werknemers niet verplichten deze te gebruiken, en dienstverleners kunnen de toegang niet weigeren aan gebruikers die dat niet willen. Het principe van vrijwillig gebruik is ingebouwd in de verordening om de individuele autonomie te beschermen.

Deze bescherming geldt zowel in de publieke als de private sector. Een bank kan een klant niet vertellen dat de EUDI Wallet de enige geaccepteerde vorm van identificatie is. Een overheidsportaal kan burgers die de voorkeur geven aan alternatieve identiteitsverificatiemethoden niet de toegang ontzeggen. De wallet is ontworpen als een aanvullende optie, niet als vervanging die andere mogelijkheden elimineert.

De redenering hierachter is eenvoudig. Digitale inclusie is een kernzorg voor Europese beleidsmakers. Niet elke burger heeft gelijke toegang tot smartphones of digitale vaardigheden, dus het verplicht stellen van walletgebruik zou kwetsbare groepen kunnen uitsluiten. De verordening zorgt er daarom voor dat waar de wallet wordt geaccepteerd, gelijkwaardige niet-digitale alternatieven beschikbaar moeten blijven.

Wat gebeurt er als een burger ervoor kiest de EUDI Wallet niet te gebruiken?

Als een burger besluit de EUDI Wallet niet te gebruiken, verandert er niets aan zijn of haar toegang tot diensten. Ze kunnen bestaande identiteitsdocumenten, nationale eID-systemen en andere geaccepteerde verificatiemethoden blijven gebruiken. De wallet voegt een nieuwe optie toe zonder bestaande opties te verwijderen.

In de praktijk betekent dit dat burgers die afhaken geen toegang verliezen tot bankieren, gezondheidszorg, overheidsdiensten of andere gereguleerde sectoren. Dienstverleners die verplicht zijn de EUDI Wallet te accepteren, moeten ook alternatieve identificatiemethoden blijven ondersteunen voor gebruikers die geen wallet hebben of willen.

Na verloop van tijd kan walletgebruik voor veel interacties de handigste route worden, met name voor grensoverschrijdende diensten waar gefragmenteerde nationale systemen momenteel voor wrijving zorgen. Maar gemak is niet hetzelfde als dwang. Burgers behouden het recht om hun identiteit te beheren op de manier die hen het beste past, en de verordening is ontworpen om de wallet aantrekkelijk te maken in plaats van onvermijdelijk.

Welke sectoren zijn verplicht de EU Digital Identity Wallet te accepteren?

eIDAS 2.0 identificeert een reeks vertrouwende partijen die verplicht zijn de EUDI Wallet te accepteren voor identiteitsverificatie en het delen van attributen. Dit zijn voornamelijk grote publieke en private organisaties die actief zijn in gereguleerde domeinen. De sectoren die onder de verplichte acceptatieverplichtingen vallen, zijn onder meer:

• Financiële dienstverlening: Banken en financiële instellingen die onderworpen zijn aan sterke klantauthenticatie en KYC-vereisten, moeten de wallet accepteren voor klantidentificatie en onboarding.
• Gezondheidszorg: Openbare zorgverleners en systemen die patiëntidentiteit en gezondheidsgegevens verwerken, vallen binnen het toepassingsgebied van verplichte acceptatie.
• Overheid en openbaar bestuur: Overheidsinstanties die digitale overheidsdiensten aanbieden, zijn verplicht de wallet te accepteren voor burgeridentificatie.
• Telecommunicatie: Aanbieders van mobiele en internetdiensten vallen binnen het toepassingsgebied van verplichte vertrouwende partijen.
• Transport: Grote transportoperators en -platforms worden geacht op wallet gebaseerde identiteitsbewijzen te accepteren.
• Onderwijs: Instellingen die onderwijsbewijzen en kwalificaties afgeven of verifiëren, zijn inbegrepen.

Voor organisaties in deze sectoren is voorbereiding op walletacceptatie niet optioneel. Ze moeten integreren met het walletecosysteem, hun identiteitsverificatieprocessen updaten en ervoor zorgen dat hun systemen verifieerbare bewijzen kunnen verwerken. Organisaties in de financiële dienstverlening worden in het bijzonder geconfronteerd met overlappende verplichtingen, aangezien walletacceptatie aansluit bij bestaande AML-, KYC- en sterke klantauthenticatievereisten onder PSD2 en de aankomende AMLR-kaders. Evenzo zullen zorgverleners de walletintegratie moeten afstemmen op hun bestaande processen voor patiëntidentiteit en gegevensbeheer.

Kleinere bedrijven en organisaties buiten de genoemde sectoren zijn momenteel niet verplicht de wallet te accepteren, hoewel ze er vrijwillig voor kunnen kiezen. De verwachting is dat walletgebruik organisch zal groeien naarmate meer burgers er gebruik van maken en het ecosysteem volwassener wordt.

Wanneer is de EU Digital Identity Wallet beschikbaar in heel Europa?

De tijdlijn voor de uitrol van de EUDI Wallet is gekoppeld aan de eIDAS 2.0-verordening, die in mei 2024 in werking is getreden. Lidstaten hebben een implementatievenster van 24 maanden om ten minste één gecertificeerde walletoplossing aan hun burgers uit te geven, wat betekent dat de eerste nationale wallets naar verwachting medio 2026 beschikbaar zijn. In 2026 bevinden verschillende lidstaten zich al in een vergevorderd stadium van pilotprogramma’s en de voorbereiding op de lancering.

De uitrol verloopt in fasen:

1. Grootschalige pilots (2023 tot 2025): De Europese Commissie financierde vier grootschalige pilotconsortia om de wallet in praktijkscenario’s te testen in sectoren zoals financiën, gezondheidszorg, reizen en onderwijs. Deze pilots hebben de technische specificaties geïnformeerd en implementatie-uitdagingen geïdentificeerd.
2. Nationale walletlanceringen (2025 tot 2026): Lidstaten geven hun nationale walletimplementaties uit of certificeren deze. Sommige landen, zoals Denemarken met zijn AltID-initiatief, geven al signalen af over hun aanpak en bieden vroege indicaties van hoe nationale wallets gepositioneerd zullen worden.
3. Verplichte acceptatie door vertrouwende partijen (2027 en daarna): Zodra nationale wallets beschikbaar zijn, hebben vertrouwende partijen in de bovengenoemde sectoren een verdere periode om te integreren en te beginnen met het accepteren van op wallet gebaseerde bewijzen. Volledige nalevingsverplichtingen voor de private sector worden verwacht gefaseerd in te gaan in 2027 en 2028.

Het tempo van de uitrol zal per lidstaat verschillen, afhankelijk van de bestaande nationale digitale identiteitsinfrastructuur. Landen met volwassen eID-systemen zullen waarschijnlijk sneller gaan, terwijl andere meer tijd nodig hebben om de onderliggende technische en governancekaders te bouwen. Voor organisaties die de wallet moeten accepteren, is dit het juiste moment om de gereedheid te beoordelen en te beginnen met integratieplanning, in plaats van te wachten tot formele deadlines naderen.

Hoe TrustTech organisaties helpt zich voor te bereiden op de EUDI Wallet

De regels rondom de European Digital Identity Wallet begrijpen is één ding. Ze vertalen naar werkende systemen en conforme processen is een ander. TrustTech ondersteunt organisaties in gereguleerde sectoren bij precies dat, of ze nu voorbereidingen treffen om walletbewijzen te accepteren, verifieerbare bewijzen te integreren in onboardingprocessen, of hun bestaande identiteitsinfrastructuur af te stemmen op eIDAS 2.0-vereisten.

Door met TrustTech samen te werken, kunnen organisaties het volgende verwachten:

• Een duidelijke beoordeling van waar uw huidige identiteits- en compliance-infrastructuur staat ten opzichte van de EUDI Wallet-vereisten
• Technische integratieondersteuning voor het accepteren van op wallet gebaseerde bewijzen binnen uw bestaande systemen
• Begeleiding bij herbruikbare identiteitsprocessen die de drempel voor gebruikers verlagen en tegelijkertijd voldoen aan regelgevingsverplichtingen
• Expertise in financiën, gezondheidszorg, overheid en andere gereguleerde sectoren waar walletacceptatie verplicht zal zijn
• Een eIDAS 2.0-klaar platform dat is gebouwd om identiteitsverificatie, kwalificatiecontroles en digitale handtekeningen samen te brengen in één vertrouwde workflow

Als uw organisatie bezig is met wat de EUDI Wallet in de praktijk betekent, neem dan contact op met TrustTech om uw situatie te bespreken en te verkennen hoe we u kunnen helpen gereed te zijn.